Z definicji jest to masaż, który leczy konkretne dolegliwości lub wspomaga leczenie innymi zabiegami. Możemy stosować masaż w napięciach mięśniowych, chorobach stawów, wadach postawy, obrzękach, niektórych chorobach neurologicznych, a nawet w tych związanych z narządami wewnętrznymi (choć nie oszukujmy się – ta ostatnia sytuacja jest spotykana rzadziej niż wygrana na loterii).
Główne rodzaje masaży leczniczych
Wyróżniamy kilka głównych rodzajów masaży leczniczych, tj.:
- Masaż klasyczny
- Masaż segmentarny
- Manualny drenaż limfatyczny (MDL)
- Masaż tensegracyjny
- Masaż tkanek głębokich
- Terapia punktów spustowych
Od jakiegoś czasu wykładnie prawne mają tendencję do podciągania masaży relaksacyjnych pod lecznictwo, albowiem wiele chorób ma swoją przyczynę w stresie. Powyższe masaże są znane w medycynie zachodniej, istnieją natomiast systemy wschodnie, którymi tutaj nie będziemy się zajmować, ale warto je przytoczyć:
Systemy wschodnie
- Ayurweda
- Refleksologia
- Akupresura (nie mylić z akupunkturą)
Powyższe rodzaje nie mają podstaw naukowych i opierają się na duchowości, ale zdaje się, że mogą pomagać. Jednakże, nie rozumiejąc ich i nie mając w nich doświadczenia, autor ograniczy się jedynie do ich wspomnienia.
Charakterystyka poszczególnych masaży leczniczych
Wróćmy do naszej „medycznej szóstki”. Każdy z tych masaży ma swoją teorię i jest oparty na konkretach. Niektóre mogą opierać się na podobnych technikach, ale mają inne założenia.
Masaż klasyczny
Masaż klasyczny został szerzej opisany w innym z naszych artykułów. Jego celem jest odkształcenie kolejnych tkanek – skórnej, łącznej i mięśniowej. Upraszczając, stawia się tutaj na odpływ płynów (szczególnie krwi) oraz wywołanie odczynu ogólnoustrojowego. Działanie miejscowe to pierwszy cel, ale drugim jest przyspieszenie krwioobiegu, co pozwala napłynąć substancjom odżywczym tam, gdzie należy, i odpłynąć produktom chorobowym czy produktom przemiany materii. To podstawowe narzędzie każdego masażysty z wykształceniem medycznym. Najczęściej stosowany w napięciach mięśniowych, chorobach stawów, w celu zwiększenia siły mięśniowej (masaż izometryczny) oraz u sportowców.
Masaż segmentarny
Jeśli w masażu istnieje czarna magia, to jest nią właśnie masaż segmentarny. Skuteczny, ale może być potencjalnie niebezpieczny w niepowołanych rękach – o tym za chwilę. Opiera się na łukach odruchowych, czyli połączeniach nerwowych między skórą a narządami i stawami. Te połączenia istnieją już w życiu zarodkowym. Twórca tego masażu zauważył, że w chorobach narządów wewnętrznych określone płaty (segmenty skóry) są zmienione, np. mają przeczulicę. Wyleczenie narządu bez usunięcia zmian odruchowych w skórze czy innych tkankach może ponownie wywołać chorobę narządu, dlatego owe zmiany trzeba usuwać, a terapię przerwać dopiero wraz z ich usunięciem. Wspomnianym już zagrożeniem są przesunięcia odruchowe (nie mylić ze zmianami odruchowymi w tkankach) – są to sytuacje, gdy masaż może wywołać pewne dolegliwości neurologiczne, dlatego trzeba wiedzieć, jak na nie zareagować. Zabieg możemy stosować w chorobach kręgosłupa, stawów czy narządów wewnętrznych. Kierunek i zasada działania są inne niż w masażu klasycznym.
Manualny drenaż limfatyczny (MDL)
W MOA nie wykonujemy tego zabiegu. Manualny drenaż limfatyczny to delikatny masaż przeciwobrzękowy. Przy okazji warto wspomnieć, że nie powinien boleć ani wywoływać przekrwienia. W MDL interesuje nas oddziaływanie na obwodowe naczynia limfatyczne, które znajdują się między tkanką łączną podskórną a tkanką tłuszczową (dlatego silne działanie to przerost formy i strata czasu). Zabieg wymaga znajomości dróg odpływu chłonki – osoba nieobeznana może powiększyć obrzęk zamiast go zmniejszyć.
Masaż tensegracyjny
Masaż tensegracyjny skonkretyzował polski fizjoterapeuta Krzysztof Kassolik (możemy więc powiedzieć, że jako naród mamy w masażu coś swojego). Opiera się na zasadzie tensegracji, tj. napięcie jednego elementu danego układu wywołuje wzrost napięcia w innych elementach tego samego układu. Wyróżniamy cztery układy mięśniowe (łańcuchy):
- mięśnia najszerszego grzbietu,
- mięśnia piersiowego większego,
- mięśnia zębatego przedniego (i cztery podukłady),
- więzadła krzyżowo-guzowego.
Zabieg musi być poprzedzony badaniem określonych punktów, by stwierdzić, czy za dolegliwości odpowiada dany układ. To może być przyczyna jego – jak na razie – niskiej popularności, ponieważ wymaga specyficznych warunków diagnostycznych. Krzysztof Kassolik określił wymienione cztery układy, i tutaj warto wspomnieć, że na Zachodzie istnieje podobny masaż, którego celebrytą jest Thomas Myers. On z kolei określił cztery układy zupełnie inne niż nasze, „polskie”.
Masaż tkanek głębokich
Masaż tkanek głębokich to powolny, silny masaż oddziałujący na powięź – często bywa też nazywany masażem powięziowym. Bazuje na tym, że mamy powięź powierzchowną (praca globalna) oraz taką, która otacza mięśnie, a nawet każde pojedyncze włókno (praca lokalna). Powięź skraca się w wyniku przewlekłego napięcia, asymetrycznej postawy ciała czy długotrwałego braku prawidłowego nawodnienia. To bardzo skuteczna terapia, ale ograniczona do dolegliwości mięśniowych. Wymaga dużej znajomości anatomii i palpacji.
Terapia punktów spustowych
Terapia punktów spustowych również powiązana jest z tą samą tkanką co tkanki głębokie, ale opiera się na technice ucisku. Należy odnaleźć punkt spustowy, który tak naprawdę jest powięzią „posklejaną” w formie grudki, i ucisnąć go. To prawdopodobnie najbardziej bolesna forma terapii spośród wymienionych. Punkty mogą pojawiać się w pewnych typowych miejscach, ale mogą też występować w formie indywidualnej dla każdego masowanego.
Masaż medyczny Henryka Pawlaka
Istnieje jeszcze jedna szczególna terapia – tzw. „masaż medyczny” autorstwa Henryka Pawlaka. Był on wrocławskim fizjoterapeutą (zmarł w 2023 roku). Choć formalnie posiadał „jedynie” tytuł magistra, miał niezwykłą wiedzę anatomiczną, w tym dotyczącą układu współczulnego i przywspółczulnego oraz ich wpływu na ukrwienie. Pawlak stwierdził, że szczotkując lub pędzlując określone obszary skóry, można uruchomić zdolności organizmu do samoregeneracji, co zostało udokumentowane. Na razie jest to zabieg mało popularny, ale należy się spodziewać, że w przyszłości może być o nim głośno (choć trzeba zaznaczyć, że nie jest to terapia widowiskowa).
Ciekawostki o masażu medycznym
Określenie „masaż medyczny” w różnych okresach próbowano podczepić pod różne terapie: kolejno segmentarną, tensegracyjną i „Pawlakową”. Na pewno łączy je jedno – leczą to, do czego zostały przeznaczone. Oczywiście, jeśli terapeuta wie, co robi. Ogólnie masaże lecznicze zyskują na popularności, a ludzie przekonują się, że przynoszą efekty – jeśli nie w postaci usunięcia dolegliwości, to przynajmniej uśmierzenia bólu. A gdy wyjdziesz spod rąk odpowiedniego terapeuty, na pewno pojawi się zadowolenie.
